नवी मुंबई : प्रतिनिधी
महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था एआय आणि डिजिटल नवोपक्रमाच्या माध्यमातून अधिक वेगवान करण्यासाठी राज्य शासनाने मोठी पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे. मुंबई येथे आयोजित ‘टेक महाइम्पॅक्ट 2026’ परिषदेत तज्ज्ञांनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता, ई-गव्हर्नन्स आणि डिजिटल परिवर्तनामुळे प्रशासन अधिक पारदर्शक, कार्यक्षम आणि नागरिकाभिमुख होणार असल्याचे मत व्यक्त केले. “पॉवरिंग महाराष्ट्राज इकॉनॉमी थ्रू एआय, ई-गव्हर्नन्स अँड डिजिटल इनोव्हेशन” या विषयावरील परिसंवादात विविध क्षेत्रांतील मान्यवर सहभागी झाले होते.
या चर्चासत्रात डॉ. ज्ञानेश्वर मुळे, भुवनेश्वरी एस., अजय प्रसाद श्रीवास्तव, अभिषेक लहिरी, के. व्यंकटेशम, अवर्तन बोकील आणि भगवान पाटील यांनी सहभाग घेतला. तज्ज्ञांनी डिजिटल परिवर्तनामुळे राज्याच्या विकास प्रक्रियेला नवी दिशा मिळणार असल्याचे सांगितले.
“एआय आणि डिजिटल नवोपक्रमाच्या मदतीने प्रशासन अधिक पारदर्शक, कार्यक्षम आणि नागरिकाभिमुख करण्यासाठी राज्य शासन ठोस पावले उचलत आहे.”
महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था एआयमुळे अधिक सक्षम
राज्य शासनाच्या इलेक्ट्रॉनिक्स, माहिती तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता विभागाच्या आयुक्त भुवनेश्वरी एस. यांनी सांगितले की, शासन केवळ कागदपत्रांचे डिजिटायझेशन करत नाही, तर संपूर्ण प्रशासकीय प्रक्रियेचे डिजिटलायझेशन करण्यावर भर देत आहे. विविध विभागांचे डेटाबेस ‘एपीआय इंटिग्रेशन’द्वारे जोडण्याचे काम सुरू असून त्यामुळे नागरिकांना सेवा मिळविण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ होणार आहे.
त्यांनी पुढे सांगितले की, एआय अॅनालिटिक्सच्या मदतीने समस्या उद्भवण्यापूर्वी त्यांचा अंदाज घेणे शक्य होणार आहे. त्यामुळे डेटा-आधारित निर्णयप्रक्रिया अधिक मजबूत होईल. तसेच प्रशासनातील पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढण्यास मदत मिळेल.
डॉ. ज्ञानेश्वर मुळे यांनी तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यापूर्वी समस्येचे अचूक विश्लेषण आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले. दिल्लीतील पासपोर्ट सेवा सुलभीकरणाचे उदाहरण देताना त्यांनी तंत्रज्ञानाचा उद्देश नागरिकांचे जीवन सुलभ करणे हा असावा, असे सांगितले. याशिवाय सीएसआर 2.0 च्या माध्यमातून सामाजिक परिवर्तन घडवून आणण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर करणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
दरम्यान, बृहस्पती टेक्नॉलॉजीज लिमिटेडचे संचालक के. व्यंकटेशम यांनी शिक्षण आणि आरोग्य क्षेत्रात एआयमुळे मोठे बदल घडतील, असे सांगितले. विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक गरजेनुसार शैक्षणिक व्हिडिओ आणि ग्राफिक्स तयार करणे शक्य होणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
कृषी क्षेत्रातही एआयचा वाढता वापर
एसटीपीआय पुणेचे संचालक अजय प्रसाद श्रीवास्तव यांनी कृषी क्षेत्रात एआयच्या वापराबाबत माहिती दिली. साखर उद्योगासाठी विकसित करण्यात आलेले अॅप एआयच्या मदतीने ऊस काढणीची योग्य वेळ निश्चित करते. त्यामुळे शेतकऱ्यांचे नुकसान कमी होण्यास मदत होत असून साखर कारखान्यांवरील गर्दीचे नियोजनही अधिक प्रभावीपणे करता येत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
आयर्न माउंटन इंडियाचे चीफ ऑफ ग्रोथ बिझनेस अभिषेक लहिरी यांनी शासकीय योजनांमध्ये एआयचा वापर करताना पारदर्शकता, निष्पक्षता आणि उत्तरदायित्व महत्त्वाचे असल्याचे स्पष्ट केले. “एक्सप्लेनेबल एआय”ची संकल्पना प्रशासनात विश्वास निर्माण करण्यासाठी आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
याशिवाय, अवर्तन बोकील यांनी भविष्यात तंत्रज्ञानाचा वेग आणखी वाढणार असल्याचे सांगत ग्रामीण भागातून डिजिटल परिवर्तनाची सुरुवात करण्याची गरज व्यक्त केली. महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था एआयच्या मदतीने अधिक सक्षम करण्यासाठी ग्रामीण आणि शहरी भागातील डिजिटल दरी कमी करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
